Projenin ihtiyacı
Gerede Belediyesi'nin toplu taşıma filosunda akbil sistemi çalışıyordu; ancak ücret toplama tarafı çözüldüğünde geriye kayıt altına alınamayan bir alan kalmıştı: aracın içinde ve çevresinde ne olduğu. Belediyenin karşılaştığı üç somut ihtiyaç vardı:
Olay sonrası hiçbir görüntü yoktu. Araç içinde yaşanan bir tartışma, düşme veya hasar iddiasında elde yalnızca tarafların beyanı kalıyordu. Belediye ne kendi personelini ne de yolcuyu haklı çıkaracak nesnel bir kayda sahipti.
Kapı ve durak manevraları görülmüyordu. İniş-biniş sırasında kapı bölgesinde yaşanan olaylar ile aracın durağa yanaşma manevrası, şoförün aynayla görebildiği kadarıyla sınırlıydı — bu, hem güvenlik hem de sorumluluk açısından kör bir alandı.
Sürüş denetimi yapılamıyordu. Hattın nasıl işletildiği, duraklarda gereken sürenin harcanıp harcanmadığı ancak yolcu şikâyetiyle öğreniliyordu.
Neden profesyonel araç içi DVR sistemi tercih edildi?
Bu iş için tüketici tipi bir araç kamerası (dashcam) yeterli değildi. Toplu taşıma aracı; sürekli titreşim, geniş sıcaklık aralığı, aracın kontağıyla birlikte kesilen besleme ve günün büyük kısmında kesintisiz kayıt gibi koşullar dayatır. Bu yüzden sisteme profesyonel araç içi DVR (mobil kayıt cihazı) mimarisi ile girildi: kayıt tek bir kameranın içinde değil, araca sabitlenmiş merkezî bir kayıt cihazında tutuluyor; kameralar bu cihaza bağlı uçlar olarak çalışıyor. Böylece kanal sayısı artırılabiliyor, kayıt süresi disk kapasitesine göre planlanabiliyor ve tek bir kameranın arızası tüm kaydı kaybettirmiyor.
Sistemin genel yapısı
- Kamera katmanı: Araca hem iç hem dış kameralar konumlandırıldı. İç kameralar yolcu bölümünü ve kapı girişini; dış kameralar aracın çevresini ve manevra yönünü görecek şekilde açılandırıldı. Montaj noktaları, aracın kendi titreşiminde görüntünün bozulmayacağı sert yüzeyler seçilerek belirlendi.
- Kayıt katmanı: Tüm kanallar araç içindeki DVR kayıt cihazında birleşiyor. Cihaz aracın elektriğinden besleniyor ve kontak durumuna göre kayda başlayıp güvenli şekilde kapanıyor — ani kesintide dosya bozulmuyor.
- İzleme katmanı: Sürücü konsoluna monte edilen monitör, tüm kanalları aynı anda bölünmüş ekranda gösteriyor. Şoför kapı bölgesini ve manevra yönünü aynaya ek olarak ekrandan da görebiliyor; bu, sistemin sadece kayıt değil aynı zamanda anlık bir sürüş destek aracı olmasını sağlıyor.
- Uzaktan erişim katmanı: Kayıt cihazı araçtan bağımsız değil; merkezle bağlantılı çalışıyor. Yetkili kullanıcı, aracın canlı görüntüsüne mobil uygulama (APK) üzerinden telefonundan ulaşabiliyor.
Canlı izleme: mobil uygulama ve merkez sunucu
Sistem yalnızca "olay sonrası kayda bakılan" bir yapı değil; araçlar anlık olarak da izlenebiliyor. İki ayrı erişim yolu var ve ikisi de aynı kayıt altyapısına bağlanıyor:
- Mobil uygulama (APK): Yetkili personel, kendi telefonuna kurulan uygulamadan araçların canlı kamera görüntüsünü açabiliyor. Bu, sahada olan bir yetkilinin masaya dönmesini gerektirmeden aracın durumunu görmesini sağlıyor.
- Merkezdeki sunucu yazılımı: Belediye merkezinde sunucu üzerine kurulu izleme programı bulunuyor. Buradan bilgisayar üzerinden aynı canlı görüntüye ve geçmiş kayıtlara erişilebiliyor; birden fazla aracın kanalları tek ekranda bir arada izlenebiliyor.
Yorumumuz: canlı izlemenin asıl değeri sürekli izleme değil, ihtiyaç anında gecikme olmamasıdır. Bir ihbar geldiğinde aracın o anki durumu saniyeler içinde görülebiliyor; kaydın işlenmesini veya aracın garaja dönmesini beklemek gerekmiyor.
Kaydın denetlenebilir olması
Sistemin belediye açısından değeri, kaydın olaydan sonra da elde olmasında. Görüntüler tarih ve saat bilgisiyle birlikte saklandığı için bir şikâyet veya hasar iddiası geldiğinde ilgili zaman aralığı doğrudan bulunup izlenebiliyor. Kayıt yalnızca yetkili personel tarafından, ihtiyaç duyulan olay için görüntüleniyor; sistem sürekli izleme aracı olarak değil, ihtiyaç hâlinde başvurulan bir kayıt kaynağı olarak konumlandırıldı. Bu yaklaşım hem yolcunun hem personelin mahremiyeti açısından bilinçli bir tercihti.
Sağlanan fayda
- İhtilaflar beyanla değil görüntüyle çözülüyor. Araç içi olay, hasar veya şikâyet iddialarında nesnel bir kayda başvuruluyor.
- Kapı ve manevra kör noktası kapandı. Şoför iniş-biniş bölgesini ve aracın çevresini ekrandan da görüyor, bu doğrudan bir güvenlik kazancı.
- Personel de korunuyor. Haksız suçlamalara karşı sürücünün elinde de kayıt var; sistem tek taraflı bir denetim aracı değil.
- Caydırıcılık etkisi var. Kameraların görünür olması, araç içi tahribat ve tartışmaları başlamadan azaltıyor.
- Araç şartlarına dayanıklı kurulum. Titreşim, sıcaklık ve kontak kaynaklı besleme kesintisi hesaba katılarak, tüketici tipi cihaz yerine profesyonel DVR mimarisi kullanıldı.
Akbil sistemiyle birlikte çalışması
Gerede'de kamera sistemi, aynı filoda çalışan akbil sisteminin tamamlayıcısı olarak kuruldu. Akbil tarafı "hangi kart hangi araçta hangi saatte geçti" sorusunu; kamera tarafı ise "o sırada araçta ne oldu" sorusunu cevaplıyor. İkisi bir arada olduğunda belediye, bir olayın hem işlem kaydına hem görüntüsüne aynı zaman damgasıyla ulaşabiliyor — tek başına hiçbir sistemin veremeyeceği bir bütünlük.