Projenin ihtiyacı
Çorum'un Alaca ilçesinde belediye, toplu taşıma filosunu yenilemiş; LED güzergâh levhalı, düşük tabanlı araçlarla modern bir hat kurmuştu. Ancak ücret toplama tarafı bu yenilenmenin gerisinde kalmıştı:
Modern araç, eski tahsilat. Aracın kendisi yenilenmiş olsa da ücret hâlâ nakit toplanıyordu. Bu, hem yolcunun algıladığı hizmet kalitesiyle çelişiyor hem de yatırımın karşılığını ölçmeyi imkânsız kılıyordu — belediye yeni araçların gerçekten daha çok yolcu taşıyıp taşımadığını gösteremiyordu.
Yükleme işleminin belgesi yoktu. Vatandaş kartına para yüklediğinde elinde hiçbir kanıt kalmıyordu. Bakiye uyuşmazlığı yaşandığında tartışma karşılıklı beyana dönüyordu.
Üç ayrı tarife elle yönetiliyordu. Tam, öğrenci ve ücretsiz binme hakkı olan yolcuların ayrımı araç içinde şoför tarafından yapılıyordu; bu hem yavaş hem de tutarsızdı.
Neden akbil sistemi tercih edildi?
Alaca'da projenin çıkış noktası yenilenen filoyla ücret toplamanın aynı seviyeye getirilmesiydi. Yeni araçlara nakit tahsilatla devam etmek, yatırımın görünür kısmını modernize edip görünmeyen kısmını olduğu gibi bırakmak anlamına gelirdi. Kartlı sisteme geçince araç, tarife ve gelir aynı bütünün parçası haline geldi; belediye artık "yeni araçlar ne kadar yolcu taşıyor" sorusuna somut sayıyla cevap verebiliyor.
Sistemin genel yapısı
- Araç katmanı: Her araca, kapı girişini gören bir direk üzerine Sole validatör monte edildi. Ücret cihazda hesaplanmıyor; kart tipine tanımlı tarifeden okunuyor ve sonuç ekranda ve sesli olarak yolcuya bildiriliyor.
- Yükleme katmanı: Yükleme noktasında termal fiş yazıcı bulunuyor. Her bakiye yüklemesi anında fişe basılıyor; vatandaş işlemin belgesiyle birlikte ayrılıyor. Araç içinde para el değiştirmiyor.
- Merkez katmanı: Tam, öğrenci ve ücretsiz kart tipleri ile tarifeleri merkezi yazılımda tanımlı. Araç bağlantısız kalsa bile geçişi kabul edip bağlantı gelince aktarıyor.
Her işlemin izlenebilir olması
Her biniş kart, araç, saat ve tarife bilgisiyle kayda geçiyor; her yükleme de fiş numarasıyla eşleşiyor. Böylece zincirin iki ucu da belgeli: paranın karta ne zaman yüklendiği ve nerede harcandığı ayrı ayrı görülebiliyor. Bir bakiye itirazı geldiğinde kaydın kendisine bakılıyor. Kayıp kartın bakiyesi dondurulup yeni karta aktarılabiliyor.
Sağlanan fayda
- Filo yatırımının karşılığı ölçülebiliyor. Yeni araçların taşıdığı gerçek yolcu sayısı raporlanıyor.
- Her yükleme belgeli. Fiş çıktısı sayesinde bakiye uyuşmazlıkları beyana değil kayda göre çözülüyor.
- Üç tarife otomatik ayrışıyor. Tam, öğrenci ve ücretsiz geçişler ayrı ayrı raporlanıyor; karar şoföre bırakılmıyor.
- Şoför sadece aracı kullanıyor. Para alma ve para üstü verme yükü araçtan çıktı, duraklarda bekleme kısaldı.
- Tarife güncellemesi tek noktadan. Ücret değişikliği merkezden yapılıyor, araçlara tek tek gidilmiyor.
Kartın ulaşımın ötesine taşınabilmesi
Alaca'da kartın arka yüzü ilçenin kendi fotoğraflarıyla tasarlandı; kart böylece bir bilet olmaktan çıkıp cepte taşınan bir tanıtım aracına dönüştü. İşlevsel tarafı da aynı yöne bakıyor: aynı kart ileride spor tesisi girişinde, kültür merkezinde, halk yemekhanesinde veya kütüphanede kullanılabilir. Her hizmet sistemde ayrı tanımlanıp ayrı raporlandığı için belediyenin vatandaşla temas ettiği tüm noktalar tek bir kimliğe bağlanır.
Kart tasarımları
Alaca Belediyesi için üç kart tipi basıldı ve tarifeye göre renkle ayrıldı: tam kart kırmızı, ücretsiz kart turkuaz, öğrenci kartı turuncu. Arka yüzler ilçenin kendi fotoğraflarıyla (tarihi cami ve meydanı, belediye binası, kent parkı) tasarlandı; üzerinde belediyenin telefon numarası ve sosyal medya hesapları yer alıyor.
