Projenin ihtiyacı
Muş'un Varto ilçesinde belediye, şehir içi otobüs hattını yalnızca bir ulaşım hizmeti olarak değil, aynı zamanda bir sosyal destek aracı olarak işletiyor. Bu da nakit sistemin taşıyamayacağı bir yük getiriyordu:
Sosyal desteğin maliyeti hiç ölçülemiyordu. Öğrenciye, yaşlıya ve ihtiyaç sahibine tanınan indirimli veya ücretsiz seyahat hakkı fiilen uygulanıyordu; ancak bu hakkın belediyeye yıllık maliyetinin ne olduğu, kaç kişiye kaç kez kullandırıldığı bilinmiyordu. Bütçelenemeyen bir desteğin sürdürülebilirliği de tartışmalı hale geliyordu.
Hak sahipliği şoförün takdirine kalmıştı. Kimin indirimli bineceğine araç içinde karar verilmesi hem tutarsızlık hem de gereksiz tartışma üretiyordu.
Vatandaşın kendi bakiyesini görecek bir yolu yoktu. Kalan hakkını ancak bir sonraki binişte öğrenebiliyordu.
Neden akbil sistemi tercih edildi?
Varto'nun projeye bakışı diğer belediyelerden farklıydı: öncelik gelir artışı değil, sosyal desteğin görünür ve hesaplanabilir hale getirilmesiydi. Bu yüzden sistem baştan "akbil + sosyal kart" olarak kurgulandı. Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkı bir istisna olarak değil, sistemin tanımlı bir kart tipi olarak modellendi; böylece bu hakkın kullanımı da normal bir geçiş gibi kayda geçip raporlanabilir hale geldi.
Sistemin genel yapısı
- Araç katmanı: Otobüslere kapı girişine bakan Sole validatörler monte edildi. Kart okutulduğunda ücret cihazda değil, kart tipinin tarifesine göre belirleniyor; ücretsiz haklı bir kart okutulduğunda da işlem aynı şekilde kayda giriyor, sadece tutar sıfır oluyor.
- Yükleme katmanı: Bakiye yüklemesi belediyenin belirlediği noktadan yapılıyor, her işlem fişle belgeleniyor.
- Merkez katmanı: Kart tipi, tarife ve sosyal destek hakları merkezden tanımlanıyor. Hak süresi dolduğunda kart otomatik olarak normal tarifeye düşüyor; kimsenin elle müdahale etmesi gerekmiyor.
Her işlemin izlenebilir olması
Sistemin Varto için en kritik çıktısı şu: sosyal destek artık raporlanabilir bir kalem. Belediye, ücretsiz ve indirimli geçişlerin sayısını, hangi kart tipinden kaç kez kullanıldığını ve bunun aylık karşılığını görebiliyor. Bu, desteğin bütçelenmesini mümkün kıldığı gibi, desteğin gerçekten hak sahiplerine ulaşıp ulaşmadığını da denetlenebilir hale getiriyor. Kayıp kartın bakiyesi ve hakkı dondurulup yeni karta aktarılabiliyor.
Sağlanan fayda
- Sosyal desteğin maliyeti ölçülebilir hale geldi. Ücretsiz ve indirimli geçişler ayrı ayrı raporlanıyor, belediye bu kalemi bütçeleyebiliyor.
- Hak sahipliği araç içinde tartışılmıyor. Karar kartın tipinde tanımlı; şoförün takdirine bırakılmıyor.
- Gelir ilk günden kayıt altında. Hat geliri elle sayım gerektirmeden günlük ve aylık raporlanıyor.
- Şoförün yükü azaldı. Para alma, para üstü verme ve indirim kararı verme işlemleri araçtan çıktı.
- Kart üzerinde belediyenin kendi adresi var. Vatandaş kart ve hizmetle ilgili doğru bilgiye belediyenin resmî kanalından ulaşıyor.
Kartın ulaşımın ötesine taşınabilmesi
Varto'da kart zaten baştan bir "sosyal kart" olarak tanımlandığı için ulaşım dışına genişlemesi doğal bir adım. Aynı kart spor salonu girişinde, halk yemekhanesinde, kültür merkezinde veya kütüphanede kullanılabilir; her hizmet sistemde ayrı tanımlanıp ayrı raporlanır. Belediyenin vatandaşa sağladığı tüm haklar böylece tek bir kimlik üzerinden yönetilir.
Kart tasarımları
Varto Belediyesi kartları tarife tipine göre renkle ayrıldı: tam kart yeşil, öğrenci kartı kırmızı. Ön yüzde belediyenin kendi alan adı (varto.bel.tr) yer alıyor; arka yüzde kullanım koşulları ve dolum bilgisi basılı.
