Projenin ihtiyacı
Susuz, Afyonkarahisar'a bağlı, nüfusu yaz ve kış aylarında belirgin şekilde değişen bir belde. Belediyenin toplu taşımasında üç sorun birikmişti:
Günlük hasılatın tek kaynağı şoförün beyanıydı. Nakit toplanan bir hatta gün sonunda ne kadar yolcu taşındığı değil, yalnızca ne kadar para geldiği biliniyor. İkisi arasındaki farkı ölçecek hiçbir kayıt yok; belediye hattın gerçekten kâr mı zarar mı ettiğini gösteremiyordu.
Öğrenci indirimi her seferde yeniden tartışılıyordu. Beldede öğrenci yoğunluğu yüksek. İndirimli binme hakkının kâğıt belgeyle ispatı hem şoförü hem öğrenciyi zorluyor, sabah saatlerinde duraklarda gereksiz beklemeye yol açıyordu.
Bozuk para sorunu operasyonu yavaşlatıyordu. Ücretin küsuratlı olduğu her tarifede şoför para üstü aramak zorunda kalıyor, bu da yoğun saatlerde sefer süresini uzatıyordu.
Neden akbil sistemi tercih edildi?
Susuz'un tercihini belirleyen şey ölçek değil, ölçülebilirlik ihtiyacıydı. Küçük bir beldede araç sayısı azdır ama tam bu yüzden her aracın verimliliği belediye bütçesinde doğrudan hissedilir. Kartlı sisteme geçmek, belediyeye "hangi sefer kaç yolcu taşıyor" sorusunun cevabını verdi; hat sayısını artırmadan mevcut seferleri saat bazında yeniden düzenleyerek aynı araçla daha fazla yolcuya ulaşmak mümkün hale geldi.
Sistemin genel yapısı
Kurulum, hiçbir katmanın diğerinin yerine karar veremeyeceği şekilde üçe ayrıldı:
- Araç katmanı: Her araca, şoförün görüş alanını kapatmayacak şekilde konumlanan bir Sole validatör monte edildi. Ücret cihazda değil, kartın tipine tanımlı tarifeye göre hesaplanıyor; sonuç ekranda ve sesli olarak bildiriliyor.
- Yükleme katmanı: Bakiye yükleme belediyenin belirlediği tek noktada yapılıyor ve her işlem fiş çıktısıyla belgeleniyor. Araç içinde para el değiştirmiyor.
- Merkez katmanı: Kart tipleri, tarifeler ve indirim hakları merkezi yazılımda tanımlı. Araç bağlantısız kalsa bile geçişi kabul edip bağlantı gelince merkeze aktarıyor.
Her işlemin izlenebilir olması
Her biniş tek tek kayıt altına alınıyor: hangi kart, hangi araçta, hangi saatte, hangi tarifeden geçti. Bu kayıt sadece gelir takibi için değil, itiraz çözümü için de kullanılıyor — bir vatandaş "bakiyem yanlış düştü" dediğinde kaydın kendisi bakılıyor, kimsenin hafızasına başvurulmuyor. Kayıp kartın bakiyesi dondurulup yeni karta aktarılabiliyor.
Sağlanan fayda
- Gelir ile yolcu sayısı ayrı ayrı ölçülebiliyor. Belediye artık hattın gerçek yükünü ve gerçek gelirini birbirinden bağımsız görüyor.
- Öğrenci indirimi tartışma konusu olmaktan çıktı. Hak kartın kendisinde tanımlı; şoförün doğrulama yapmasına gerek yok.
- Bozuk para ve para üstü sorunu ortadan kalktı. Duraklarda bekleme kısaldı, sefer süreleri düzenlendi.
- Nakit araç içinden çıktı. Para yalnızca yükleme noktasında el değiştirdiği için kayıp riski büyük ölçüde azaldı.
- Tarife güncellemesi tek noktadan. Ücret değişikliği merkezden yapılıyor, araçlara tek tek gidilmiyor.
Kartın ulaşımın ötesine taşınabilmesi
Susuz Belediyesi'nin kartı, vatandaşa tanımlı bir belediye kartı olarak kurgulandı. Aynı kart ileride spor tesisi girişinde, kültür merkezinde, halk yemekhanesinde veya kütüphanede kullanılabilir; her hizmet sistemde ayrı tanımlanır ve ayrı raporlanır. Böylece belediyenin vatandaşla temas ettiği tüm noktalar tek bir kimliğe bağlanır.
Kart tasarımları
Susuz Belediyesi için iki kart tipi tasarlandı. Ön yüzlerde belediyenin kendi yatırımlarından kareler (güneş enerjisi santrali ve yenilenen meydan) kullanıldı; arka yüzde dolum noktası ve kullanım koşulları yer alıyor.
