Projenin ihtiyacı
Çayırbağ'da şehir içi ulaşım minibüslerle yürütülüyor. Minibüs hattı, otobüs hattından farklı bir problem kümesi üretir ve projenin çıkış noktası da tam olarak buydu:
Gelir paylaşımı güvene dayalıydı. Minibüs işletmeciliğinde araç belediyenin, işletme esnafın olabilir; ya da tam tersi. Her iki durumda da tarafların birbirine "bugün kaç yolcu bindi" konusunda güvenmesi gerekir. Ölçüm olmayınca bu güven her tarife döneminde yeniden sınanır ve ilişki yıpranır.
Araç başına verim bilinmiyordu. Hangi aracın hangi saatte dolu, hangisinin boş gittiği ölçülemediği için sefer planı deneyimle yapılıyordu.
Öğrenci tarifesi kayıt dışıydı. İndirimli binen öğrenci sayısı bilinmediğinden, bu tarifenin hatta gerçek etkisi de hesaplanamıyordu.
Neden akbil sistemi tercih edildi?
Çayırbağ'da akbil sistemi bir ücret toplama aracı olmaktan çok taraflar arasındaki hesabı nesnelleştiren bir ölçüm aracı olarak devreye alındı. Kartlı sistemde her biniş bağımsız olarak kayda geçtiği için, belediye ile işletmeci arasındaki gelir paylaşımı beyana değil kayda dayanır hale geldi. Minibüs hatlarında en çok değer üreten kazanım budur; nakit sistemde hiçbir taraf diğerine somut bir belge gösteremiyordu.
Sistemin genel yapısı
- Araç katmanı: Her minibüse, dar araç içi hacme uygun konumda bir Sole validatör monte edildi. Ücret cihazda değil kart tipinin tarifesine göre hesaplanıyor, sonuç ekranda ve sesli olarak bildiriliyor.
- Yükleme katmanı: Bakiye yüklemesi belediyenin belirlediği noktadan yapılıyor; her yükleme fişle belgeleniyor ve araç içinde para el değiştirmiyor.
- Merkez katmanı: Kart tipleri, tarifeler ve öğrenci indirimi merkezden tanımlanıyor. Araç bağlantısız kalsa bile geçişi kabul edip bağlantı gelince aktarıyor — kırsal hatlarda bu özellik pratikte zorunlu.
Her işlemin izlenebilir olması
Her biniş, hangi kartla hangi araçta hangi saatte yapıldığı bilgisiyle kayda geçiyor. Bu kayıt hem gelir paylaşımının dayanağı hem de sefer planlamasının girdisi. Belediye artık "bu saatte gerçekten yolcu var mı" sorusuna veriyle cevap verebiliyor; boş giden seferler tespit edilip yoğun saatlere kaydırılabiliyor. Kayıp kartın bakiyesi dondurulup yeni karta aktarılabiliyor.
Sağlanan fayda
- Gelir paylaşımı beyana değil kayda dayanıyor. Belediye ile işletmeci arasındaki hesap tartışma konusu olmaktan çıktı.
- Araç ve saat bazında verim görünür oldu. Sefer planı deneyimle değil veriyle yapılıyor.
- Öğrenci tarifesinin etkisi hesaplanabiliyor. İndirimli geçişler ayrı raporlandığı için bu tarifenin maliyeti biliniyor.
- Şoför sadece aracı kullanıyor. Para alma ve para üstü verme yükü araçtan çıktı, duraklarda bekleme kısaldı.
- Bağlantı kesilse bile hat durmuyor. Geçişler araçta kabul edilip bağlantı gelince merkeze aktarılıyor.
Kartın ulaşımın ötesine taşınabilmesi
Çayırbağ Belediyesi'nin kartı bir minibüs bileti değil, vatandaşa tanımlı bir belediye kartıdır. Aynı kart ileride spor tesisi girişinde, kültür merkezinde, halk yemekhanesinde veya kütüphanede kullanılabilir; her hizmet sistemde ayrı tanımlanır ve ayrı raporlanır. Belediyenin vatandaşla temas ettiği her nokta böylece tek bir kimliğe bağlanır.
Kart tasarımları
Çayırbağ Belediyesi kartları minibüs hattı için tasarlandı ve tarifeye göre renkle ayrıldı: tam kart yeşil, öğrenci kartı mavi. Arka yüzde dolum noktası ve kullanım koşulları basılı.
